Ինչի՞ց է պատրաստված ապակին։
Կարճ պատասխան
Հիմնականում ավազից, բայց ոչ միայն։ Սովորական պատուհանի ապակին ստանում են ավազից, սոդայից, որը հեշտացնում է հալվելը, և կրաքարից, որը կայունացնում է ստացված նյութը։ Միասին հալվելով և սառչելով՝ դրանք դառնում են կոշտ նյութ՝ առանց բյուրեղի կանոնավոր կառուցվածքի։ Սա ապակու տարածված տեսակներից է․ կան նաև այլ բաղադրությամբ ապակիներ։
Այս հոդվածում
Ապակին պարզապես հալված ավա՞զ է։
Ավազից սկսելը հարմար է, բայց այն ամբողջ բաղադրությունը չէ։ Ապակեգործության մեջ հաճախ օգտագործվում է քվարցային ավազ, որը սիլիկահողի (սիլիցիումի երկօքսիդի) աղբյուրն է։ Սովորական ապակու խառնուրդում կան նաև սոդա, կրաքար և այլ բաղադրիչներ՝ ըստ անհրաժեշտ ապակու հատկությունների։ Այստեղ սոդան նատրիումի կարբոնատն է։ Սովորական ապակու այս տեսակը անգլերեն կոչվում է soda-lime glass։
Հալվելուց հետո ապակին այլ բաղադրիչներով իրար կպած ավազահատիկների հավաքածու չէ։ Խառնուրդը դարձել է միաձույլ նյութ՝ այլ ներքին կառուցվածքով։
Ի՞նչ դեր ունի յուրաքանչյուր բաղադրիչը։
| Պատրաստի ապակու բաղադրիչը | Դերը | Թանգարանի նշած մոտավոր բաժինը |
|---|---|---|
| Սիլիկահող՝ ավազից | Կազմում է ապակու հիմնական կառուցվածքը։ | 60–75% |
| Նատրիումի օքսիդ (Na₂O)՝ սոդայից (Na₂CO₃) | Օգնում է խառնուրդին հալվել ավելի ցածր ջերմաստիճանում, քան միայն սիլիկահողը։ | 12–18% |
| Կիր՝ կրաքարից | Կայունացնում է ստացված ապակին արտաքին միջավայրի ազդեցության նկատմամբ։ | 5–12% |
Կորնինգի ապակու թանգարանը այս միջակայքերը տալիս է սովորական ապակու այս տեսակի համար՝ պատմականորեն ամենատարածված տեսակի։ Դրանք նկարագրում են պատրաստի ապակու բաղադրությունը, ոչ թե խառնելու համար կշռվող ավազի, սոդայի և կրաքարի քանակները։
Արդյունաբերական խառնուրդում կարող են լինել նաև այլ նյութեր և վերաձուլման համար նախատեսված ապակու բեկորներ։ Վերջիններս անգլերեն կոչվում են cullet։ Ապակու բոլոր տեսակների համար մեկ բաղադրություն չկա․ բորոսիլիկատային ապակին, օրինակ, պարունակում է բորի օքսիդ։
Ի՞նչն է ստացված նյութը դարձնում ապակի։
Միայն բաղադրությունը բավարար չէ։ Կարևոր է նաև ներքին կառուցվածքը։ Հալված նյութը սառչելիս կարող է կոշտանալ՝ առանց ատոմների՝ բյուրեղին բնորոշ կանոնավոր դասավորության։ Ամորֆ (ոչ բյուրեղային) բառերը նկարագրում են հենց այդ կառուցվածքը։
Պատկերացրեք դահլիճ, որտեղ աթոռները շարքերով են դասավորված, և հրապարակ, որտեղ մարդիկ կանգնած են ինչպես պատահի։ Բյուրեղի ատոմները դասավորված են առաջինի պես, ապակունը՝ երկրորդի։ Սա միայն համեմատություն է։ Ապակու մեջ անկանոն դասավորությամբ նյութը կոշտացել է։ Ամորֆ կառուցվածքը չի նշանակում, թե ապակին փափուկ է։
Ի՞նչ կապ ունի սա շրջանակի ապակու հետ։
Ապակու բաղադրությունն ու մակերեսի մշակումը տարբեր հարցերի են պատասխանում։ Երկաթի օքսիդի փոքր քանակները սովորական հարթ ապակուն տալիս են ծանոթ կանաչավուն երանգը, որն առավել նկատելի է եզրին։ Ավելի քիչ երկաթ պարունակող ապակու այդ երանգը կարող է ավելի թույլ լինել։
Հակաանդրադարձային ծածկույթը լուծում է մեկ այլ խնդիր՝ մակերեսից անդրադարձող լույսը։ Օրինակ՝ Groglass-ը մեր տրամադրած Artglass AR 70-ի համար նշում է ցածր երկաթի պարունակությամբ հիմք և հակաանդրադարձային ծածկույթ՝ երկու երեսին։ Հիմքն ու ծածկույթը երկու առանձին հատկություններ են, ոչ թե նույն բանի երկու անուն։